Gallery
Useful links
  • پورتال امام خمینی
  • دفتر مقام معظم رهبری
  • ریاست جمهوری
  • معاونت امور مجلس
  • نقشه جامع علمی کشور
  • Ministry of Science, Research and Technology
  • صندوق احیا و بهره برداری از بناهای تاریخی و فرهنگی کشور
Feedback
News > Govor Seyed Hossein Rajabija, ambasadora Islamske Republike


  Printanje        Po?alji prijatelju

Govor Seyed Hossein Rajabija, ambasadora Islamske Republike

 

 

                                                   U ime Boga!

 

Govor Seyed Hossein Rajabija, ambasadora Islamske Republike Iran  na Filozofskom fakultetu u Sarajevu                 

        

 Sukob racionalnosti i ekstremizma u društvenim interakcijama

 

 

Gosp. dr. Salih Fočo, uvaženi dekan Filozofskog fakulteta, poštovani profesori i studenti,

 

Pitanje racionalnosti spada u najvažnije filozofske teme i ono uvijek iziskuje permanentnost analize filozofa te se nikada ne smatra zastarjelim. S druge strane, danas smo širom svijeta svjedoci pojave ekstremnih i aharhističkih struja koje su racionalnost na putanji ljudskih društvenih interakcija suočile s ozbiljnom opasnošću.

U malo vremena koliko vam stojim na raspolaganju, namjeravam se pozabaviti analizom pitanja racionalnosti i njenog sukoba sa zlokobnim fenomenom ekstremizma i na kraju se ukratko osvrnuti na filozofski i književni pristup Irana prema ovom fenomenu.

U društvenim interakcijama filozofija ima temeljnu ulogu jer se spoznaja moranja i nemoranja vrši preko racionalnosti i misli što oslovljavamo kao ''praktična i teorijska mudrost'' i ''praktični i teorijski racio''. Ustvari, filozofija je nastojanje čovjeka za dubljim razumijevanjem stvarnosti i percepcijom svijeta, a tok poimanja je uvijek vodio čovjeka od površine ka dubini i sveukupnu egzistenciju usmjeravao ka njenom Izvoru i Stvoritelju.

Pojedini filozofi smatraju da filozofija, ukoliko se njome bude koristilo na stvaran način, može trasirati put ka ostvarenju uzvišenih ciljeva, ljudskoj civilizaciji, izgradnji civilizacije i stabiliziranju vlasti, a treba naglasiti da je racionalnost zajednička osobina svih ljudi koja sve obuhvata, iako postoje razlike kada je u pitanju stepen racionalnosti.

Trenutno, misaoni pravac je u društvima suočen s tri krize:

- Prva je kriza istine koja je izgubljena u našem današnjem svijetu, a po mom mišljenju, zanemarivanje vrijednosti istine je glavni korjen problema svijeta.

- Druga kriza jeste kriza pravde. Redefiniranje pravde je znanstvena nužnost kojoj u društvu treba posvetiti pažnju.

- Treća kriza se odnosi na krizu morala. U današnjem svijetu mnoge osobe, intelektualci, vjerska lica, mislioci i porodice su zabrinuti zbog pada morala u društvu. Moral je u misli Ibn Sine, iranskog mislioca, stub znanstvene mudrosti. On kaže: ''Odgoj i obrazovanje imaju dvije individualne i društvene dimenzije.'' Ibn Sina 'razmišljanje prije djela', ono čega se današnji svijet malo pridržava, smatra najvažnijom svrhom čovjekove superiornosti. Treba reći da su filozofija i mudrost u našem vremenu napušteni i da se racionalnost pretvorila u kozmetičko pitanje, a mi smo nemarni prema onome što imamo od nauke i kulture.

 

Dragi profesori i studenti,

 

Jedno od najstarijih pitanja čijem pojašnjenju streme politički mislioci, jeste pitanje racionaliziranja politike i vlasti, odnosno pojašnjenje odnosa racia i politike bilo je i jeste jedno od pitanja politike. No, ovo pitanje se smatra važnijim tamo gdje se tačno naspram racionalnosti i racia pozicionira ekstremizam. Jer, misao unilateralizma dovodi do nasilja čega se brojni primjeri mogu pronaći u povijesti političke misli Zapada, Istoka i islamske civilizacije.       

Hegel, veliki njemački filozof, je u pojmu ''racionalnog čovjeka'' tražio samosvijest i slobodu čovjekovu.

On je smatrao da čovjek u društvu pronalazi vrijednost i racionalnu istinu i da duh ili racio u procesu povijesti dolazi do samosvijesti. S tog aspekta vlast je racionalnija od individue, jer svaka je vlast manifestacija i faza evolucije duha društva.

Ovdje se govori o odnosu između čovjeka, racionalnosti, vlasti i politike i s obzirom na kategorije, poput prisile i sile te značaja moći i legitimiteta, treba postaviti pitanje kakav odnos je uspostavljen ili se uspostavlja između racia i politike. Upravo ovdje, u traženju ovog pojma u političkoj filozofiji, shvatamo da se racio potencira nasuprot sile, prisile i individualnih želja.

Možda se na prvi pogled u obadvije kategorije, dakle i racionalnosti i radikalizmu, uočava jedna vrsta primoravanja s tom razlikom što u racionalnosti unutarnja logika i rasuđivanje primoravaju individuu na prihvatanje, dok u kategoriji sile i prisile lične želje, osjećanja i ponekad lična uvjerenja žele primorati individuu na prihvatanje. Upravo u toj konstrukciji mi se suočavamo sa kategorijom jednoumlja.

 

Cijenjeni istraživači,

 

U učenjima političke filozofije Zapada misao ''Platonove utopije'', ''Društveni ugovor Džona Loka i Rusoa'' te ''Racionalni i zakoniti legitimitet moderne birokracije u misli Vebera'', spadaju u najvažnije spoznajne sisteme koji su izneseni u vezi racionaliziranja politike i vlasti.  Međutim, i u političkoj misli islama se, također, poklanja posebna pažnja odnosu racionalnosti vlasti i politike na što ću se letimično osvrnuti.

Ibn Haldun u svom poznatom djelu ''Al-Ibar'' vlast na osnovu njenih zakona dijeli na tri grupe:

- prva: (Sijasetu-l-Dinije) ili vjerska i šerijatska država čiji se zakoni temelje na islamskom šerijatu,

- druga: (Sijasetu-l-Aklije) ili racionalna država čiji se zakoni temelje na raciu i propisima,

- treća: (Sijasetu-l-Medenije) ili građanska država u kojoj je vlast, po mišljenju Ibn Halduna, utemeljena na raciu i dogovoru i općem odobravanju.

Treba zaključiti da po mišljenju islamskih mislioca racionaliziranje sfere politike i vlasti iziskuje širenje opće scene u društvu koja je, suprotno sceni jednoumlja, scena snage višeumlja i mjesto spoja i susreta različitih mišljenja. Opća scena je stvarni prostor između građanskog društva i vlasti i mjesto slobodnog iznošenja općih pitanja i rasuđivanja i njihovog poimanja i ona na kraju kreira raspoloženje javnosti.

Nakon govora o temi značaja racionalnosti u društvu, dozvolite da pređem na temu ekstremizma koji je u suprotnosti sa racionalizmom.

Nasuprot racionalnosti u vlasti i politici, ekstremizam ili radikalizam osoba i skupina, koji ponekad dovodi do pojave desnih i lijevih autoritarnih struja, prouzrokovao je ozbiljne a ponekad i nedoknadive štete u povijesti čovječanstva.

Upravo su ova ekstremistička mišljenja i struje rezultirali fašizmom, nacizmom i komunizmom i svijet okovali plamenom rata, to su misli koje su na koncu i same iščeznule.

U političkim ekstremno-desničarskim ili autoritarnim konceptima, u političkoj moći, generalno, nema spontanog učešća organiziranih društvenih snaga i skupina. Ekstremo-desničarski i radikalni koncept sljedbenike pronalazi među sitnom buržoazijom i srednjom klasom koja je u opadanju, a u povijesti Evrope, fašizam u Italiji, falangizam u Španiji i nacizam u Njemačkoj, su povijesni primjeri kraja ovakvih misli. Naravno, i u ljevičarskim autoritarnim režimima,  su također prisutni esktremizam i udaljenost od racionalnosti za čije je pojašnjenje potrebna neka druga prilika.

 

Uvažene dame i gospodo,

 

Ekstremne skupine u svrhu opravdanja svoga nasilja pribjegavaju određenim mitovima, mitovima poput dobra i zla koji se, općenito, pozicioniraju jedno naspram drugog. Ekstremisti spominju nasilje kao odbrambeni bunker dobra naspram zla i nemoralnosti, a osjećaj koračanja na putu istine i sudjelovanja u borbi protiv zla smatraju nagradom osobama koje povjeruju u te mitove. Pristalice tih skupina, a uglavnom se radi o osobama sa ličnim frustracijama i omalovažavanjima koje teže ostvarenju svojih ličnih interesa, projekcijom ovih neracionalnih misli stižu do ekstremizma.Upravo ovdje se ekstremni fanatizam, radikalizam, ekstremni nacionalizam itd., također, smatraju plodovima ovih radikalnih misli koje su daleko od racionalnosti u vlasti i politici.

Ekstremizam znači potpuni autoritarizam, autoritarizam znači konfiskovanje opće scene u društvu, odnosno udaljavanje racionalnosti od vlasti i politike, a sve ovo znači nepostojanje, odsustvo htijenja i neuspjeh. Također, ekstremizam je za svako društvo poput termita koji u velikom stablu napravi gnijezdo i uništava ga iznutra.

 

Dragi profesori i studenti,

 

Danas, kada se nalazim na Fakultetu filozofije i književnosti, potrebno je da nešto kažem i o jeziku i književnosti. Hajdeger, poznati njemački filozof, jezik smatra čovjekom kućom i njegovim bivstvovanjem. Jezik nije samo zbirka riječi koja bi označavala poznate i individualne stvari. Ustvari, istinska originalnost jednog svijeta se obznanjuje uz pomoć jezika, a filozofija se samo putem jezika razvija i pripada kulturi.

Jezik je posrednik za percepciju naslijeđa koje je na nas prenešeno. U drevnim i današnjim tekstovima na perzijskom jeziku prisutni su brojne poučne priče i stihovi poezije sa mudrim i prosvjetiteljskim filozofskim sadržajem.

Njihovi junaci i mitovi su uvijek pobornici pravde i borbe protiv svake vrste ekstremizma i nepravde, a to je samo zbog mističnog i humanog pogleda iranskih pisaca i pjesnika. Kao što vidimo u Mesneviji Mevlane ili Sadijevom Bustanu i Golestanu ili Divanu Šemsa Tabrizija i poeziji Hajama i drugih pjesnika i poznatih ličnosti perzijske književnosti, oni su mnogo pažnje poklanjali moralnim aspektima mira i pomirenja, kao što su tolerancija prema lošima, dobrota prema narodu i značaj privrženosti ugovoru. S tim u vezim, Mevlana kaže:

Vjernike je nazvao braćom Bog u svojoj objavi

Stoga ih treba međusobno pomiriti, o starješino

Rat biva djelo zla, a mir djelo melekovo

Mir treba izabrati da duša pronađe mir i zadovoljstvo

 

Poštovani auditorijume,

 

Na kraju trebam istaći da ono na čijem su oživljenju uvijek radili perzijski pjesnici i pisci te islamsko-iranski mislioci i filozofija jeste ova stvar da se mir i spokoj u svijetu uspostavljaju samo onda kada čovjek odustane od ekstremizma i pretjerivanja u bilo kom obliku i na bilo kom putu i kada svoju životinjsku narav i karakter pročisti  i zakorači na put racionalne vjere.

Dragi prijatelji, kao što znate, danas se širom svijeta suočavamo sa ekstremnim strujama koje ne poštuju nikakve kriterije i vjerske i ljudske vrijednosti. Nažalost, dio mladih ljudi je nasjeo na prevaru i našao se u radikalnim skupinama.

Stoga, odgovornost nas, posebno profesora i istraživača, je postala teža. Mi trebamo uz prosvjetiteljstvo biti u stanju vlastito društvo, posebno omladinu, informirati o zamci koja im je postavljena i u tom kontekstu posebnu pažnju posvetiti pitanju racionalnosti i njenom sukobu sa ekstremizmom te ovu važnu stvar odrediti prioritetom istraživačkih i znanstvenih radova. Ne sumnjam da će naši današnji napori na pojašnjenju ispravnog puta racionalnosti biti svjetiljka putokaz omladini i budućoj generaciji naše zemlje u sučeljavanju sa ekstremizmom.

 

Hvala vam na pažnji!

 

 

Sarajevo, 14.05.2015. godine

 

 

 

 


23:59 - 14/05/2015    /    Broj : 340734    /    Poka?i ra?un : 485



Zatvori




Ministry of Foreign Affairs,
Islamic Republic of IRAN,
All Rights Reserved